A los 80 años de los siete muertos en Zeanuri, 1937.04.07

Jose Mari Kortazar

 

Fallecidos el 7 de abril de 1937 en Zeanuri Florencio Etxebarria, pastor, Beretxikorta Ramón Etxebarria, pastor, Beretxikorta Jesús Urutxurtu, niño, Plaza Esteban Astondoa, labrador, Zulaibar Benito Atutxa, párroco de Zeanuri, Plaza León Zuluaga, baserritarra y concejal nacionalista, Plaza Vicente Ocerinjauregui, franciscano, Altzua. Su cadáver no se ha encontrado todavía.  Hilten banabe, lehenago zerure

“Si me asesinan, antes (iré) al cielo”. Esta frase que decía Don Benito párroco de Zeanuri, en aquellos tiempos convulsos de la guerra civil, se convirtió en profética. La parroquia de Andra Mari Zeanuri recordará a las 7 víctimas mortales del día 7 de abril en su ochenta aniversario. Este año Domingo de Ramos, 9 de abril, en la misa de 11:30.

Don Benito Atutxa Agirrelezeaga nació un 21 de marzo de 1882 en el caserío Lezea, hijo de Donato y Micaela, según nos recuerda Don Pedro Atutxa en un cuadro, con su fotografía y una reseña de su vida, visible en una pared de la sacristía de la Parroquia de Santa María de Zeanuri.

Don Benito, entre otras obras, fue el propulsor de ampliar la ermita de Igiriñao, en el Gorbea.

Gorbeiako baseliza handitzeko asmoa Baselizatxo hau benetan txikia zan, barruan bi lagunentzako tokia baino ez egoan-eta. Hori dala-ta –halaxe gogoratzen deusku Gurutzi Arregik- On Benito de Atutxak baseliza handiagoa egiteko baimena eskatu eban, “txangozale eta inguru haretako bizilagun apalentzat”. Planoak ere gordetzen dira Labayru Ikastegian; baita baimen-eskaria eta dirua batzeko propaganda-batzordearen datuak ere; baina ahalegina bertan behera geratu zan. Baseliza barrirako dirua batzeko Batzordea: Benito de Atutxa (Zeanuriko parrokoa) Concepción Gangoiti de Uriarte Isabel Azkue de Belausteguigoitia Juana Chalbaud de Rotaeche Antón de Echevarria (Gorbeiako artzaina). Zeanuri, 1931ko bagilla

Jose Sagarna

80 urte fusilatu ebela
(traducción)

 

Datorren eguenean, 2016ko Urriak 20, laurogei urte betetzen dira Markina-Xemeingo Amalloa auzoko abade gaztea, Zeanuriko seme Jose Sagarna Uriarte  erail ebenetik. Inkisizioaren sasoian legez, jende askok aprobetxatu eban 1936ko gerra egoerea mendeku pertsonalak hartzeko. Datu guztien arabera hauxe izan zan be Jose Sagarnaren kasua: jauntxo auzotar batek jarritako salaketa faltsu bategaitik afusilatu eben militar francozaleek. Domekan gogoratuko dabe Zeanurin, bera bateatu eta abadetu zan parrokian, meza bategaz.

Koadro profetikoa

Zeanuriko sakristinian dagoen koadro baten, Pedro Atutxak holan azaltzen dau kasua labur labur: “Jose Sagarna Uriarte, Zeanuriko "sastrena" deritxon etxean otsailaren 4ean, 1910ean jaioa. Felix eta Enkarnaren semea. Urribigarrena edo urriaren 20ean. 1936.ean fusilatua izan zan "Larruskain" Markinako auzunean abade egoala. Frankotarrek hil eben. Eleiztar baten eritziz onegia zalako eta abade hil zan”.

Koadro hori profetikoa izan da benetan. Sasoi ilun eta baltz haretan, herri adiskidetu eta baketu baten aldeko oihu bihurtu da orman eskegitako koadro ha. Bertan dira Zeanuriko zortzi eliz-gizon, gerran eraildakoak: zazpi erreplubikazaleek hilda eta bat, Jose Sagarna Uriarte, frankistek. Bertan dira Zeanuriko parrokoa izanik herriko plazan bertan hil eben Benito Atutxa Agirrelezeaga, 1937. apirilaren 7an, eta Bizente Ocerinjauregui Uria, egun berean, praile frantziskotarra, Zeanuriko bazterren baten milizianoek hil eben fraile zala-ta. Bere gorpua oraindik ez da aurkitu eta une egokia litzateke hau, batan batek ezer baleki hau argituteko.

10 seme-alabetatik bera eta beste anai bat sartu ziran abade. 1911. azaroaren 15an jaio zan (datu hau oker dakar Don Pedro Atutxaren koadroak) eta hurrengo egunean bateatu eben. Bere ikasketak bete eta gero 1935ko ekainaren 28an abadetu eben, eta egun horretan bertan jaso eban Amalloako San Inazio elizako eta bere 249 biztanleen ardura pastorala. Meza baria be ez zan izan edozelangokoa. Egunean bertan sei zeanuriztar abadetu ziran-eta. Holan kontatzen dau egun ha Jon Urutxurtu historialariak: “Andra Mari eleizea gainezka egon ei zan, 2.500 lagun inguruk beteta, eta ospakizunean gotzain bik hartu eben parte: Mateo Mujikak, Gasteizeko gotzainak eta Eugenio Artaraz igorreztarrak, Bach Nihineko (Indotxina) gotzainak.Eleizkizuna amaitu ondoren, eleizearen aurrean herriko jantzari gazteek jantzatu eben eta "Basarri" eta Uriarteren bertsoak entzuteko aukera izan zan”.

Meza barriaren oroigarria

Abade urteak eta  heriotza

Don Josek ia urtebete egin eban Amalloa auzoan abade. Goizero mezea ospatu eta arratsaldean katekesia emon, hori izaten zan bere bizimodua; hortik aparte idatzi eta irakurtzen pasatzen ei eban eguna, auzotarren esanetan. Danon lagun modura gogoratzen dabe, mutil apala eta ona. Gainera, askotan joaten zan baserrietara gaixoak eta zaharrak bisitatzera. Amalloatar guztiak asko maitatu izan eben Sagarna, herriko jauntxo bat izan ezik.